Trong xu thế phát triển nông nghiệp hàng hóa hiện nay, việc tìm kiếm và nhân rộng những cây trồng có hiệu quả kinh tế cao đang là nhiệm vụ trọng tâm của nhiều địa phương. Nếu như lâu nay Thái Nguyên được biết đến chủ yếu với cây chè, thì nay tỉnh đang từng bước đa dạng hóa sản xuất để tận dụng lợi thế về đất đai, khí hậu và nhu cầu ngày càng phong phú của thị trường. Trong số các loại cây ăn quả, táo được xem là đối tượng tiềm năng bởi có giá trị dinh dưỡng cao, nhu cầu tiêu thụ lớn, khả năng thích ứng rộng. Tuy nhiên, giống táo truyền thống hiện có tại địa phương còn nhiều hạn chế: năng suất chưa ổn định, chất lượng quả chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Chính vì thế, việc nghiên cứu, trồng thử nghiệm và phát triển một số giống táo mới có năng suất cao, chất lượng tốt phục vụ sản xuất hàng hóa tại Thái Nguyên là hướng đi cần thiết, góp phần tạo ra giá trị gia tăng và nâng cao thu nhập cho người nông dân.

Để thực hiện nghiên cứu, Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm cùng các đơn vị liên quan không chỉ dừng ở việc chọn lọc giống mà còn tiến hành một chuỗi nội dung nghiên cứu bài bản, kết hợp giữa lý thuyết khoa học và thực tiễn đồng ruộng. Trước hết, nhóm nghiên cứu khảo sát điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của nhiều vùng trong tỉnh, từ đó lựa chọn những giống táo mới có triển vọng cao, đáp ứng tiêu chí sinh trưởng khỏe, ít sâu bệnh, năng suất ổn định và chất lượng quả phù hợp nhu cầu tiêu dùng. Các thí nghiệm đồng ruộng được bố trí tại nhiều địa phương đại diện cho điều kiện sinh thái khác nhau, trong đó có huyện Đồng Hỷ, Phú Lương, Đại Từ… Đây là những địa bàn có diện tích đất vườn đồi rộng, khí hậu tương đối mát mẻ, thuận lợi để đánh giá khả năng thích nghi của giống. Trên cơ sở đó, các thí nghiệm đồng ruộng được thiết kế chặt chẽ, có đối chứng với giống táo truyền thống, bảo đảm tính khoa học và độ tin cậy. Ở từng ô thí nghiệm, các giải pháp kỹ thuật đồng bộ được áp dụng, bao gồm khâu xử lý đất theo tiêu chuẩn nông nghiệp sạch, xác định mật độ trồng tối ưu (2,5–3 m/cây) để hạn chế sâu bệnh, kết hợp kỹ thuật tỉa cành, tạo tán nhằm nâng cao hiệu quả quang hợp. Song song với đó, quy trình thâm canh được thực hiện nghiêm ngặt: bón phân cân đối hữu cơ - vô cơ, áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) để giảm thiểu hóa chất, bảo đảm an toàn cho người sản xuất và người tiêu dùng. Đặc biệt, khâu thu hái và bảo quản sau thu hoạch cũng được đưa vào quy trình nghiên cứu, trong đó táo được thu ở độ chín thương phẩm, bảo quản bằng kho mát, xử lý sơ chế giúp duy trì độ tươi và kéo dài thời gian tiêu thụ. Nhờ phương pháp nghiên cứu bài bản này, kết quả đánh giá được toàn diện, từ tỷ lệ sống, tốc độ sinh trưởng, khả năng ra hoa, đậu quả cho đến năng suất, chất lượng và giá trị thương phẩm.

Mô hình trồng thử nghiệm và phát triển một số giống táo mới tại Thái Nguyên

Kết quả thực tiễn chứng minh, các giống táo mới sinh trưởng khỏe, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu, tỷ lệ sống cao và ít bị nhiễm sâu bệnh hại chủ yếu, qua đó giảm đáng kể chi phí thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao hiệu quả sản xuất. Năng suất bình quân đạt từ 20–25 tấn/ha, cao hơn nhiều so với mức 12–15 tấn/ha của giống truyền thống, trong khi chất lượng quả cũng được cải thiện rõ rệt: quả to, vỏ bóng đẹp, thịt giòn, vị ngọt thanh. Ở những địa phương như Phú Lương và Đại Từ, táo cho quả đồng đều, mẫu mã đẹp, được thương lái và siêu thị chấp nhận tiêu thụ ngay tại vườn.  Đặc biệt, khả năng rải vụ thu hoạch từ tháng 7 đến tháng 10 đã góp phần ổn định nguồn cung, giảm áp lực “được mùa, rớt giá” và mở rộng tiềm năng xuất khẩu. Song hành với kết quả nghiên cứu, dự án còn chú trọng tới công tác chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho người dân thông qua các lớp tập huấn, mô hình trình diễn và hoạt động tư vấn trực tiếp, giúp nông dân làm chủ quy trình canh tác hiện đại, từng bước hình thành vùng chuyên canh táo hàng hóa và hướng tới sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Đây chính là nền tảng để phát triển cây táo không chỉ là cây ăn quả mới mà còn trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị kinh tế - xã hội bền vững, đóng góp tích cực vào quá trình tái cơ cấu nông nghiệp của tỉnh Thái Nguyên. Một khía cạnh quan trọng khác là tác động lan tỏa về kinh tế - xã hội: với năng suất cao, chất lượng tốt, giá bán ổn định và thị trường ngày càng mở rộng, cây táo hứa hẹn mang lại lợi nhuận vượt trội so với nhiều cây trồng truyền thống, đồng thời tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn. 

Nhìn chung, những kết quả bước đầu không chỉ khẳng định tính khả thi của việc phát triển táo tại Thái Nguyên mà còn mở ra triển vọng đa dạng hóa cơ cấu cây ăn quả, giảm sự phụ thuộc vào một số nông sản truyền thống, đồng thời tạo tiền đề để xây dựng thương hiệu “Táo Thái Nguyên” gắn với thị trường trong nước và quốc tế. Khi có sự đồng hành của chính quyền địa phương, sự tham gia của doanh nghiệp và các tổ chức liên kết sản xuất - tiêu thụ, cây táo hoàn toàn có thể vươn lên trở thành một trong những cây trồng chủ lực mới, góp phần phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững. Có thể khẳng định rằng, nghiên cứu trồng thử nghiệm và phát triển một số giống táo mới tại Thái Nguyên là bước đi đúng đắn, vừa có tính chiến lược, vừa mang ý nghĩa thực tiễn. Những kết quả đã đạt được là cơ sở khoa học và thực tế quan trọng để mở rộng diện tích, hình thành vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Trong thời gian tới, cần tiếp tục đầu tư mở rộng nghiên cứu, xây dựng thương hiệu “Táo Thái Nguyên”, đồng thời gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Đây sẽ là động lực quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp hàng hóa, nâng cao thu nhập cho người nông dân và khẳng định vị thế mới của Thái Nguyên trên bản đồ cây ăn quả của cả nước.