Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15 và Nghị định số 224/2026/NĐ-CP của Chính phủ, cùng có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng về thể chế, lần đầu hình thành khung pháp lý thống nhất, tương đối toàn diện cho hoạt động chuyển đổi số từ Trung ương đến địa phương.
Một trong những điểm mới nổi bật là luật hóa nguồn lực tài chính cho chuyển đổi số. Theo khoản 1 Điều 20 Luật Chuyển đổi số, Nhà nước bảo đảm chi cho chuyển đổi số hằng năm tối thiểu 1% tổng chi ngân sách nhà nước, từ nguồn tổng chi tối thiểu 3% ngân sách nhà nước dành cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời tăng dần theo yêu cầu phát triển. Đây là cơ sở quan trọng để các nhiệm vụ chuyển đổi số được triển khai ổn định, lâu dài và đồng bộ hơn.
Đồng thời, Điều 21 của Luật quy định nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước cho chuyển đổi số; giao Chính phủ quy định việc quản lý đầu tư, mua sắm, thuê dịch vụ, cơ chế đặc thù cho phát triển thử nghiệm và phân cấp nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và địa phương. Việc đề xuất sử dụng ngân sách phải phù hợp với chiến lược, chương trình, kế hoạch chuyển đổi số.
Cụ thể hóa các quy định này, Điều 32 Nghị định số 224/2026/NĐ-CP phân định nhiệm vụ chi chuyển đổi số thành chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Theo Điều 33 và Điều 34, cả hai nguồn chi có thể phục vụ xây dựng, phát triển hệ thống số, nền tảng số, cơ sở dữ liệu, hạ tầng chuyển đổi số; mua sắm trang thiết bị, phần mềm, sản phẩm, dịch vụ số và thuê dịch vụ công nghệ số theo điều kiện, trình tự tương ứng.
Một điểm đổi mới có ý nghĩa thực tiễn lớn là phân biệt dịch vụ công nghệ số sẵn có và không sẵn có trên thị trường. Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 3 Nghị định 224, dịch vụ sẵn có là dịch vụ đã được nhà cung cấp phát triển, công bố và cung cấp rộng rãi cho nhiều khách hàng; còn dịch vụ không sẵn có là dịch vụ phải xây dựng, phát triển theo yêu cầu riêng để đáp ứng nhu cầu đặc thù của cơ quan, tổ chức.
Từ sự phân biệt này, Nghị định thiết kế thủ tục phù hợp với từng loại hình. Theo điểm b khoản 1 Điều 65, đối với dịch vụ công nghệ số sẵn có trên thị trường, sau khi được phân bổ dự toán chi thường xuyên, cơ quan, tổ chức được thực hiện thuê theo pháp luật về ngân sách, đấu thầu và quản lý tài sản công mà không phải lập kế hoạch thuê dịch vụ công nghệ số, trừ trường hợp cấp có thẩm quyền yêu cầu. Cơ quan, tổ chức cũng được thuê dịch vụ trong nhiều năm nhằm bảo đảm hoạt động ổn định, liên tục.
Đối với dịch vụ công nghệ số không sẵn có trên thị trường, khoản 3 Điều 65 quy định sau khi được phân bổ dự toán chi thường xuyên phải tổ chức thực hiện theo kế hoạch thuê dịch vụ công nghệ số tại Điều 67. Đây là cách tiếp cận mới, giúp đơn giản hóa thủ tục đối với dịch vụ đã phổ biến trên thị trường nhưng vẫn duy trì quy trình quản lý chặt chẽ đối với dịch vụ phải phát triển theo yêu cầu riêng.
Nghị định cũng đơn giản hóa nhiều hoạt động mua sắm thông thường. Theo điểm a khoản 1 Điều 65, việc mua sắm dự phòng, thay thế thiết bị, phần mềm thương mại; cập nhật bản quyền; mua thiết bị phần cứng riêng lẻ, cơ sở dữ liệu, sản phẩm, dịch vụ số hoặc thiết bị đầu cuối thuộc trường hợp quy định, sau khi được phân bổ dự toán thì không phải lập dự án hoặc kế hoạch thuê dịch vụ công nghệ số.
Đối với hoạt động xây dựng, phát triển, nâng cấp, mở rộng hệ thống số, nền tảng số, phần mềm, cơ sở dữ liệu và hạ tầng chuyển đổi số bằng kinh phí chi thường xuyên, khoản 2 Điều 65 quy định về nguyên tắc phải triển khai theo hình thức dự án tại Điều 66, trừ các trường hợp cần thực hiện ngay được Nghị định cho phép áp dụng cơ chế linh hoạt.
Cụ thể, điểm c, d và đ khoản 1 Điều 65 cho phép xử lý theo cơ chế đặc thù đối với nhiệm vụ cần triển khai ngay để khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn, sự cố an ninh mạng; nâng cấp hệ thống do thay đổi quy trình nghiệp vụ, thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến; hoặc thực hiện nhiệm vụ cấp bách theo yêu cầu, chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền.
Có thể thấy, điểm mới cốt lõi của Luật Chuyển đổi số và Nghị định số 224/2026/NĐ-CP là chuyển từ quản lý các dự án công nghệ thông tin riêng lẻ sang quản trị chuyển đổi số tổng thể, gắn đầu tư với chiến lược, kiến trúc, dữ liệu và hiệu quả đầu ra; đồng thời phân định rõ đầu tư, mua sắm, thuê dịch vụ và áp dụng thủ tục tương xứng với từng loại hình. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các bộ, ngành, địa phương chủ động bố trí nguồn lực, tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư, mua sắm và thuê dịch vụ công nghệ số, nhưng vẫn bảo đảm công khai, tiết kiệm, hiệu quả và an toàn trong sử dụng ngân sách nhà nước./.