Giải pháp xây dựng và phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp khởi nghiệp trong nền kinh tế chia sẻ phù hợp với đặc thù tỉnh Thái Nguyên
Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế số phát triển mạnh mẽ, kinh tế chia sẻ đang trở thành xu hướng phát triển mới dựa trên nền tảng công nghệ số và mô hình kết nối trực tuyến giữa các chủ thể cung – cầu, góp phần tối ưu hóa nguồn lực xã hội và tạo ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Nhằm phân tích thực trạng, nhận diện các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện địa phương, nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh – Đại học Thái Nguyên đã triển khai thực hiện đề tài khoa học và công nghệ cấp tỉnh: “Giải pháp xây dựng và phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp khởi nghiệp trong nền kinh tế chia sẻ phù hợp với đặc thù tỉnh Thái Nguyên”, thời gian thực hiện 12 tháng (từ tháng 01/2025 đến tháng 12/2025).
Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông minh góp phần thúc đẩy phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp khởi nghiệp trong nền kinh tế chia sẻ.Đề tài làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp khởi nghiệp trong nền kinh tế chia sẻ trong bối cảnh chuyển đổi số và Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Trên cơ sở nghiên cứu các yếu tố về chính sách, tài chính, công nghệ, thị trường và nguồn nhân lực, nhóm nghiên cứu đã phân tích quá trình hình thành, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp tại địa phương, qua đó đề xuất cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ xây dựng chính sách phát triển kinh tế số, đổi mới sáng tạo phù hợp với điều kiện của tỉnh Thái Nguyên.
Theo kết quả nghiên cứu, hệ sinh thái doanh nghiệp khởi nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên đã có bước phát triển nhất định với khoảng 5.591 doanh nghiệp hoạt động ở nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn có quy mô nhỏ, tập trung chủ yếu ở các ngành nghề truyền thống và chưa hình thành nhiều mô hình kinh doanh nền tảng số. Trong cơ cấu ngành nghề, lĩnh vực thương mại – dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất với 2.473 doanh nghiệp, tương đương khoảng 44,2%; công nghiệp – sản xuất có 981 doanh nghiệp, chiếm khoảng 17,5%; xây dựng – bất động sản có 661 doanh nghiệp, chiếm khoảng 11,8%; giáo dục – y tế – xã hội có 385 doanh nghiệp, chiếm khoảng 6,9%; lĩnh vực đổi mới sáng tạo – công nghệ mới có 269 doanh nghiệp, tương đương khoảng 4,8%.
Kết quả khảo sát cho thấy lực lượng doanh nhân khởi nghiệp tại Thái Nguyên chủ yếu tập trung ở nhóm tuổi từ 25 đến 44, chiếm trên 74% tổng số doanh nhân được khảo sát. Trong đó, nhóm từ 35–44 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với khoảng 39,98%, tiếp đến là nhóm 25–34 tuổi chiếm khoảng 34,41%. Điều này cho thấy hoạt động khởi nghiệp diễn ra mạnh ở nhóm đã có kinh nghiệm nghề nghiệp và tích lũy nguồn lực nhất định, trong khi tỷ lệ doanh nhân trẻ, đặc biệt là nhóm Gen Z, còn tương đối thấp.
Đối với các doanh nghiệp hoạt động theo mô hình kinh tế chia sẻ, số lượng hiện còn khá hạn chế, chỉ khoảng 30–40 doanh nghiệp, tương đương từ 0,5–0,7% tổng số doanh nghiệp khởi nghiệp trên địa bàn tỉnh. Các nền tảng số nội địa đóng vai trò trung gian kết nối cộng đồng người dùng chưa thực sự hình thành rõ nét, cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp của tỉnh mới ở giai đoạn đầu phát triển mô hình kinh tế nền tảng.
Nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều lợi thế quan trọng của tỉnh Thái Nguyên trong phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp gắn với kinh tế chia sẻ. Tỉnh có vị trí địa lý thuận lợi, nằm gần Thủ đô Hà Nội và các trung tâm kinh tế lớn; hạ tầng giao thông, viễn thông và chuyển đổi số được quan tâm đầu tư. Hiện nay, tỷ lệ phủ cáp quang đến các xã, phường đạt khoảng 100%; tỷ lệ phủ sóng di động 3G/4G đạt khoảng 99,6% tại các thôn, xóm; trên địa bàn tỉnh đã triển khai hơn 100 trạm 5G tại các khu vực trọng điểm. Đây là điều kiện quan trọng để thúc đẩy phát triển các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng số, thương mại điện tử, logistics thông minh và dịch vụ chia sẻ.
Bên cạnh đó, tỉnh Thái Nguyên còn có tiềm năng phát triển các mô hình công nghệ gắn với kinh tế chia sẻ trong nhiều lĩnh vực như thương mại điện tử nông sản, logistics thông minh, du lịch số và quản lý tài nguyên chia sẻ. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) trong quản lý sản xuất, phân tích hành vi người dùng và vận hành nền tảng số được đánh giá có thể tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp địa phương. Hệ thống các trường đại học, cơ sở đào tạo kỹ thuật trên địa bàn cũng là nguồn nhân lực quan trọng phục vụ phát triển startup công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh những tiềm năng và lợi thế, đề tài cũng chỉ ra nhiều tồn tại, hạn chế của hệ sinh thái khởi nghiệp trong nền kinh tế chia sẻ tại Thái Nguyên. Nổi bật là hạn chế về nguồn lực tài chính, thiếu quỹ đầu tư mạo hiểm và mạng lưới nhà đầu tư thiên thần; mức độ tích hợp công nghệ còn thấp; thiếu cơ chế thử nghiệm chính sách linh hoạt dành cho các mô hình kinh doanh mới; dữ liệu mở và hạ tầng dùng chung phục vụ startup chưa được khai thác hiệu quả. Ngoài ra, sự kết nối giữa nguồn nhân lực chất lượng cao từ các trường đại học với doanh nghiệp khởi nghiệp còn chưa chặt chẽ, nhiều startup thiếu đội ngũ kỹ thuật có khả năng thiết kế và vận hành hệ thống nền tảng số.
Nghiên cứu cũng cho thấy các hạn chế về vốn, công nghệ, chính sách và thị trường có sự tác động lẫn nhau, tạo thành “vòng xoáy nghẽn” làm giảm khả năng hình thành các startup nền tảng có sức lan tỏa. Khi thiếu vốn, doanh nghiệp khó đầu tư công nghệ; công nghệ hạn chế khiến mô hình kinh tế chia sẻ khó đạt hiệu ứng mạng; trong khi chưa có nhiều mô hình thành công lại làm giảm sự quan tâm của các nhà đầu tư. Điều này khiến hệ sinh thái khởi nghiệp của tỉnh vẫn chủ yếu ở quy mô nhỏ và thiếu động lực bứt phá.
Trên cơ sở đánh giá thực trạng và tiềm năng phát triển, nhóm nghiên cứu đề xuất nhiều nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp khởi nghiệp trong nền kinh tế chia sẻ theo hướng bền vững và phù hợp với điều kiện địa phương. Các giải pháp tập trung vào hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế thử nghiệm chính sách linh hoạt; phát triển các quỹ hỗ trợ khởi nghiệp và công cụ tài chính phù hợp; tăng cường hạ tầng công nghệ và dữ liệu số; thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học, nhà đầu tư và cơ quan quản lý; phát triển nguồn nhân lực số và nâng cao nhận thức về kinh tế chia sẻ trong cộng đồng. Đồng thời, nghiên cứu đề xuất ưu tiên hỗ trợ một số startup tiên phong nhằm tạo hiệu ứng lan tỏa, hình thành các mô hình kinh doanh nền tảng thành công phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ xây dựng chính sách phát triển kinh tế số, đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp phù hợp với điều kiện của tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn tới.