Theo hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ, việc hình thành và áp dụng Quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp nhằm thiết lập khuôn khổ chuẩn mực, giúp phòng ngừa và xử lý các hành vi sai phạm trong hoạt động nghiên cứu, bảo đảm mọi kết quả khoa học được tạo ra từ quá trình trung thực, minh bạch và trách nhiệm. Liêm chính khoa học không chỉ là yêu cầu chuyên môn mà còn là nền tảng văn hóa của hệ thống nghiên cứu. Quy tắc hướng dẫn các cơ quan, tổ chức xây dựng quy định phù hợp với điều kiện thực tiễn, nhưng phải bao quát đầy đủ các nguyên tắc: Trung thực trong thu thập, xử lý và báo cáo dữ liệu; minh bạch trong công bố và trích dẫn; tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ; công bằng trong ghi nhận đóng góp; an toàn - trách nhiệm trong triển khai nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Quy định rõ ràng về các hành vi vi phạm và cơ chế xem xét

Tài liệu hướng dẫn xác định cụ thể các nhóm hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, trong đó nhấn mạnh ba dạng vi phạm phổ biến: Làm sai lệch dữ liệu; đạo văn hoặc trích dẫn không đúng quy định; gian lận trong công bố khoa học. Ngoài ra còn bao gồm các vấn đề như xung đột lợi ích, lạm dụng vị trí hoặc quyền hạn, không tuân thủ quy định về an toàn nghiên cứu, hoặc không minh bạch trong chia sẻ dữ liệu.

Quy tắc về liêm chính trong khoa học cũng nhấn mạnh nguyên tắc bảo đảm tính công bằng trong xem xét và kết luận vi phạm. Cá nhân bị xem xét có quyền giải trình, khiếu nại theo đúng pháp luật. Người có dấu hiệu vi phạm không bị coi là vi phạm nếu chưa có bằng chứng rõ ràng và chưa có kết luận chính thức của người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền.

Đáng chú ý, hướng dẫn về liêm chính cũng phân biệt giữa vi phạm do vô ý và vi phạm do cố ý, từ đó cho phép cơ quan chủ trì áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp với tính chất, mức độ và hậu quả. Các hình thức xử lý có thể gồm: Nhắc nhở, phê bình; cảnh cáo bằng văn bản; yêu cầu cải chính hoặc xin lỗi công khai; dừng giao nhiệm vụ khoa học; không cho phép tham gia nhiệm vụ trong thời gian nhất định; yêu cầu rút bài báo hoặc hoàn trả kinh phí đã nhận; thu hồi danh hiệu, khen thưởng; hoặc sửa đổi, hủy bỏ kết quả đánh giá nhiệm vụ khoa học.

Tăng cường cơ chế giám sát, đào tạo và tư vấn đạo đức nghiên cứu

Hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ đề cao vai trò của các cơ quan chủ trì trong tổ chức thực thi. Các đơn vị phải triển khai tuyên truyền, phổ biến nội dung Quy tắc đến toàn bộ cán bộ, giảng viên, nhà khoa học; đồng thời tổ chức các hoạt động đào tạo định kỳ về liêm chính nghiên cứu tại các thời điểm như tuyển dụng, nâng ngạch hoặc nhận nhiệm vụ khoa học.

Bên cạnh đó, hệ thống giám sát cần được triển khai thường xuyên, bao gồm: kiểm tra định kỳ các công bố khoa học; theo dõi các bài báo bị rút/gỡ hoặc hiệu chỉnh; kiểm tra dữ liệu gốc theo phương pháp đánh giá rủi ro; và xây dựng báo cáo thường niên về liêm chính khoa học. Cơ quan, tổ chức cũng phải hình thành cơ chế tư vấn hỗ trợ cho người nghiên cứu khi gặp khó khăn, vướng mắc liên quan đến đạo đức nghề nghiệp….

Xem chi tiết Hướng dẫn final.huong-dan-ve-liem-chinh-kh-va-dao-duc-nc.pdf

./.