Nhằm bảo tồn và phát triển bền vững nguồn gen cây Chò nâu trên địa bàn tỉnh, Công ty TNHH Phát triển Nông nghiệp Vy Anh đã chủ trì triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ về quỹ gen cấp tỉnh "Bảo tồn nguồn gen cây Chò nâu (Dipterocarpus retusus Blume) trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên" trong thời gian 54 tháng (từ tháng 10/2021 đến tháng 4/2026). Đề tài tập trung điều tra hiện trạng phân bố loài Chò nâu, tuyển chọn cây mẹ làm nguồn giống, đánh giá đa dạng di truyền, hoàn thiện quy trình nhân giống, đồng thời xây dựng mô hình bảo tồn tại chỗ và bảo tồn chuyển chỗ. Kết quả nghiên cứu góp phần bảo tồn nguồn gen quý, tạo cơ sở khoa học cho việc khai thác, phát triển và sử dụng bền vững loài cây Chò nâu, phục vụ phát triển kinh tế lâm nghiệp và bảo vệ đa dạng sinh học trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Trong quá trình triển khai, nhóm nghiên cứu đã tiến hành điều tra hiện trạng phân bố, đặc điểm lâm học và nguồn giống Chò nâu trên địa bàn tỉnh. Kết quả đã phát hiện 353 cây Chò nâu. Trên cơ sở khảo sát, nhóm nghiên cứu đã tuyển chọn 30 cây mẹ đạt tiêu chuẩn làm giống và được Chi cục Kiểm lâm – Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên công nhận. Xây dựng được mô hình bảo tồn tại chỗ cây Chò nâu với quy mô 1,1 ha, gồm 252 cây, trong đó có 30 cây trội đã được công nhận là cây mẹ làm giống. Đồng thời, đề tài đã thu thập 50 tiêu bản (lá, hoa, quả và gỗ); xây dựng bản đồ hiện trạng phân bố loài Chò nâu và vị trí 30 cây mẹ tỷ lệ 1:100.000, phục vụ quản lý và bảo tồn nguồn gen. 
 

Đề tài đã nghiên cứu đồng bộ các giải pháp bảo tồn và nhân giống cây Chò nâu bằng các phương pháp hiện đại. Nhóm nghiên cứu tiến hành đánh giá đa dạng di truyền nguồn gen thông qua chỉ thị ADN, giải trình tự thành công 03 locus đặc trưng gồm matK, trnH-psbA và ITS2 trên 60 mẫu Chò nâu thu thập tại Thái Nguyên. Kết quả cho thấy quần thể Chò nâu trên địa bàn tỉnh có mức độ đa dạng di truyền không cao; các trình tự ADN đã được công bố trên ngân hàng gen quốc tế, góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu phục vụ nhận dạng, quản lý và bảo tồn nguồn gen. Trên cơ sở đó, đề tài tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy trình nhân giống bằng giâm hom, gieo hạt và nuôi cấy mô nhằm chủ động nguồn cây giống phục vụ công tác bảo tồn và phát triển loài cây này. Kết quả nghiên cứu cũng xác định vụ Thu – Đông là thời điểm thích hợp để nhân giống bằng giâm hom, góp phần hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhân giống cây Chò nâu.

Bên cạnh phương pháp giâm hom, nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện quy trình nhân giống cây Chò nâu bằng gieo hạt và nuôi cấy mô nhằm chủ động nguồn giống phục vụ công tác bảo tồn. Đối với phương pháp gieo hạt, nhóm nghiên cứu đã xác định được phương pháp xử lý hạt và thành phần giá thể phù hợp. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, quy trình nhân giống bằng gieo hạt và tiêu chuẩn cơ sở đối với cây giống Chò nâu đã được hoàn thiện. Đồng thời, nhóm nghiên cứu xây dựng thành công quy trình nhân giống bằng nuôi cấy mô, xác định môi trường phù hợp cho tái sinh chồi, tạo cơ sở nhân nhanh cây giống với số lượng lớn, chất lượng đồng đều, đáp ứng yêu cầu bảo tồn và phát triển nguồn gen Chò nâu.

Trên cơ sở nguồn giống được tuyển chọn, nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình bảo tồn chuyển chỗ quy mô 5 ha với 3.000 cây Chò nâu, sử dụng cây giống gieo từ hạt có nguồn gốc từ các cây mẹ đã được tuyển chọn. Đáng chú ý, trong suốt thời gian theo dõi không ghi nhận sâu hại xuất hiện trên mô hình, khẳng định khả năng thích nghi và sinh trưởng tốt của cây Chò nâu trong điều kiện lập địa tại địa phương. 

Ngoài ra, đề tài đã hoàn thiện hệ thống tài liệu tư liệu hóa nguồn gen, bao gồm báo cáo điều tra hiện trạng, báo cáo đánh giá đa dạng di truyền, quy trình nhân giống bằng giâm hom, gieo hạt và nuôi cấy mô, quy trình trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, hoàn thiện hệ thống tài liệu, tổ chức các hội thảo khoa học và công bố các bài báo khoa học trên tạp chí chuyên ngành, góp phần lan tỏa kết quả nghiên cứu nguồn gen Chò nâu.

Kết quả nghiên cứu tạo cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác bảo tồn, phát triển nguồn gen cây Chò nâu trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Việc hoàn thiện các quy trình nhân giống, xây dựng mô hình bảo tồn và hệ thống dữ liệu về nguồn gen không chỉ góp phần bảo tồn loài cây gỗ bản địa quý mà còn tạo tiền đề để chuyển giao, ứng dụng rộng rãi trong sản xuất lâm nghiệp, phục hồi hệ sinh thái rừng và phát triển lâm nghiệp bền vững./.